Helioptile to dwunożny, jaszczurkowaty Pokémon. Jest przede wszystkim bladożółty, z czarnymi stopami i czarną końcówką ogona. Wierzch jego głowy również jest czarny, z trójkątnym, żółtym znakiem na czole. Ma niebieskie oczy, usta w kształcie litery V, lekko spiczastą głowę, zwężający się ogon oraz po trzy palce u każdej stopy. Po obu stronach jego głowy zwisają spiczaste wypustki z żółtymi końcówkami. Mogą one sztywnieć i rozkładać się, tworząc kryzę.

Kryzy te zawierają komórki, które wytwarzają elektryczność pod wpływem światła słonecznego. Dzięki temu Helioptile potrafi produkować własną energię i przetrwać bez jedzenia w swoim pustynnym środowisku. Kryzy działają podobnie do paneli słonecznych i są źródłem jego elektrycznych ruchów. Jeśli jednak ten proces zostanie przerwany, Helioptile staje się zestresowany do tego stopnia, że słabnie. Jak widać w jednej z jego animacji ataku w grach, jego głowa i kryzy świecą bladym, żółtym światłem, gdy używa niektórych ruchów.

Przed VIII generacją Helioptile i jego rozwinięta forma, Heliolisk, były jedynymi znanymi Pokémonami zdolnymi nauczyć się ruchu Electrify.